Geschiedenis

Huis ter Heide is een buurtschap in de provincie Drenthe, in grotendeels gemeente Noordenveld (t/m 1997 gemeente Norg), deels gemeente Midden-Drenthe (t/m 1997 gemeente Smilde), deels gemeente Assen.

De buurtschap Huis ter Heide heeft, voor het deel in de gemeente Noordenveld, een eigen postcode (9336) en plaatsnaam in het postcodeboek en is daarmee een formele ‘woonplaats’ (die dus niet, zoals de meeste andere buurtschappen in ons land, voor de postadressen onder een nabijgelegen dorp valt). Het deel onder de gemeente Midden-Drenthe valt voor de postadressen onder het dorp Bovensmilde. Verder valt er nog 1 pand onder de gemeente en stad Assen (Norgervaart 3, maar daar zijn er meer van, zie bij Statistische gegevens).

Huis ter Heide heeft witte plaatsnaamborden en ligt dus buiten de bebouwde kom.

Op sommige plattegronden wordt Kolonievaart als een aparte buurtschap vermeld, maar dat is gewoon een onderdeel van de buurtschap Huis ter Heide. In de Topografische atlas Drenthe () staat ook Norgervaart als buurtschap vermeld. Ook dat is niet terecht, want onderdeel van de buurtschap Huis ter Heide. Het huidige Huis ter Heide is ontstaan aan de Norgervaart. De nederzetting aldaar werd oorspronkelijk ook Norgervaart genoemd, maar is al rond 1840 hernoemd in Huis ter Heide (zie pag. 13 van het Vijfsterrenboekje, vermeld onder Recente ontwikkelingen).

Naam

In het Drents
Hoes ter Heide.

Naamsverklaring
De naam Huis ter Heide is afgeleid van de voormalige herberg (thans nog aanwezig als boerderij) met deze naam, bij de sluis in de Kolonievaart / Norgervaart. Vanaf begin 19e eeuw werd dit heidegebied ontgonnen, waarbij de turf over de Kolonie- en Norgervaart werd afgevoerd richting Smilde / Assen. Aanvankelijk eenzaam te midden van de uitgestrekte velden lag een etablissement met de toepasselijke naam, dat later (vanaf ca. 1900) de naam zou geven aan deze nederzetting.

Naam komt ook elders voor
Niet te verwarren met het dorp Huis ter Heide in de gemeente Zeist UT en de buurtschap Huisterheide bij Sint Nicolaasga FR.

Ligging

Huis ter Heide ligt in het zuidelijke puntje van de gemeente Noordenveld, aan de N373 tussen Norg en Assen, even NW van de nieuwbouwwijk Kloosterveen in de Drentse hoofdstad, NO van Bovensmilde en ZO van Veenhuizen. De buurtschap ligt rond de wegen Norgervaart, Kolonievaart, Asserstraat en Koelenweg. Oorspronkelijk liep de gemeentegrens met Assen parallel aan een veenwijk, de Norgerwijk, ook bekend als Jan Klokwijk. Na de gemeentelijke herindeling van 1998 werd het Asser deel ietsje groter, ten bate van de bouw van de Asser nieuwbouwwijk Kloosterveen. De grens loopt nu net ten zuiden van de Koelenweg.

Statistische gegevens

In 1840 omvatte de buurtschap Norgervaart, zoals Huis ter Heide toen nog werd genoemd, 6 huizen met 40 inwoners onder de gemeente Norg. Onder de gemeente Smilde wordt Norgervaart in dat jaar niet apart vermeld.

Tegenwoordig heeft Huis ter Heide ca. 80 huizen met ca. 200 inwoners, waarvan ca. 20 huizen met ca. 50 inwoners die qua postadres onder Bovensmilde vallen. Verder valt nog 1 pand onder Assen. Onhandig is dat alle 3 gemeenten hun deel aan de Norgervaart opnieuw hebben genummerd, en dat het geen doorlopende nummerreeks is. Zo komt het adres Norgervaart 3 drie keer voor; een keer qua postadres in Huis ter Heide, een keer in Bovensmilde en een keer onder Assen.

Geschiedenis en beschrijving nederzetting

Vanaf eind 18e eeuw is het uitgestrekte heideveld tussen Norg, Smilde en Assen ontgonnen. Ter ontsluiting en voor de afvoer van de turf is de Norgervaart gegraven, vanaf het gebied ten zuiden van Norg richting Smilde / Assen. Bij Huis ter Heide maakt de vaart een haakse bocht westwaarts en heet vanaf hier Kolonievaart, die vanaf 1823 is gegraven door de Maatschappij van Weldadigheid voor de toenmalige ‘strafkolonie’ Veenhuizen. De Kolonievaart is dus naar deze kolonie genoemd. Op de plek waar beide vaarten samenkomen wordt een grote schutsluis gebouwd. Aan beide vaarten wordt de weg aanvankelijk maar aan één kant verhard en aan deze kanten verrijst de bebouwing van Huis ter Heide dan ook voor het merendeel. De wegen vormen een redelijk belangrijke functie als ontsluitingsroute voor de streek en binnendoorweg naar bijvoorbeeld het Friese Oosterwolde.

Echt groot is de nederzetting Huis ter Heide nooit geworden. In de loop van de 20e eeuw komen nog een paar grotere boerenbedrijven aan de Kolonieweg aan de oostkant en in het gebied De Fledders aan de westkant, dat voor de postadressen onder buurdorp Zuidvelde valt. Een deel van de heide wordt aangeplant als bos, zoals het Tonckensbosch aan de oostkant. In het gebied rond de oude pingoruïne Esmeer worden door gevangenen uit Veenhuizen bomen geplant als werkverschaffingsproject. Aan de noordkant, richting Zuidvelde, worden voor de oorlog nog vier arbeidershuisjes gebouwd.

De buurtschap Huis ter Heide straalt een zekere rust uit, ondanks het langsrazende autoverkeer. De Asser nieuwbouw rukt echter op, mede mogelijk gemaakt door een grenswijziging in 1998, waarbij enkele hectares aan de stad worden toegevoegd. Hierdoor ligt Huis ter Heide niet meer zo geïsoleerd als in het verleden.

In de 19e eeuw is er aan de Norgervaart een huiskamercafé van Jochem Boxma. Tot 1993 is  er op Norgervaart 1 (postaal Bovensmilde) café Drent van Wisse en Tiny Drent. Tegenwoordig is er alleen nog eetcafé Huis ter Heide, dat ook als de facto dorpshuis fungeert (de buurtschap heeft geen officieel dorpshuis); veel sociale en verenigingsactiviteiten van de buurtschap vinden hier onderdak. De school van Huis ter Heide is in 1972 opgeheven wegens te weinig leerlingen. (Bron: www.plaatsengids.nl)

 

Hieronder nog te downloaden pdf bestanden met historische informatie opgesteld door www.dorpshistorie.nl

historie-huis-ter-heide

bewoning-hth-1939-2010

hoofdbewoners-1839-1939-hth

historie-bebouwing-hth

wandelroutes-hth